Miasto i Miasto - China Miéville

Autor: Bartosz 'Zicocu' Szczyżański
Redakcja: Marcin 'malakh' Zwierzchowski

Inspektor Tyador Borlu pracuje w Brygadzie Najpoważniejszych Zbrodni. Można go uznać za kryminalnego rutyniarza. Dlatego też początkowo nie jest zbyt mocno przejęty morderstwem, do którego najprawdopodobniej doszło w slumsach Beszel. Ot, prostytutka nie chciała zrobić tego, co do niej należało, i jakiś wkurzony klient posunął się zbyt daleko. Ale kiedy wszystko zaczyna wskazywać na to, że sprawa może być incydentem międzynarodowym, śledztwo się komplikuje. Może dojść do tego, że trzeba będzie wezwać Przekroczeniówkę – tajemniczą instytucję, która odpowiada za przestrzeganie granic między Beszel a Ul Qomą, miastem i miastem.

Tym, co najmocniej przyciągnęło mnie w najnowszej powieści Chiny Mieville'a, jest świat przedstawiony – a jego najbardziej charakterystyczny element stanowią oczywiście bliźniacze metropolie. Autorowi udało się oddać specyfikę życia mieszkańców dwóch niezwykłych państw, od lat trwających obok siebie, a równocześnie całkowicie rozłącznych. Od razu w oczy rzucają się wszelkie niezwykłe obyczaje, które stanowią granicę między Beszel a Ul Qomą, choć, paradoksalnie, są jednakowe dla mieszkańców obu miast. Ani jedni, ani drudzy nie mogą postrzegać niczego, co nie należy do ich państwa – samochodów, budynków, ulic, ludzi. Punkty splotu obu miast byłyby rajem dla socjologów i antropologów – nigdzie indziej nie spotkaliby takiej rzeszy osób unikających się nawzajem, próbujących udawać, że ci drudzy nie istnieją; więcej nawet: przekonanych o tym!

Zaloguj się aby wyłączyć tę reklamę

Jednak to tylko najbardziej zewnętrzna warstwa kreacji Mieville'a. Ukazując sztucznie odizolowanych od siebie ludzi, piętnuje podziały polityczne, których skutkiem jest agresja. Wyśmiewa ultraortodoksów i stara się zwrócić uwagę czytelnika na zło, które mogą sprowadzić tak skrajne postawy. Jak to bywa w doskonałych tekstach, w Mieście i Mieście jest i trzecie dno: pragnienia bohaterów, którzy chcą wolności – osobistej, społecznej, politycznej. Mieszkańcy Beszelu w Ul Qomie widzą utracony raj, ale boją się do tego przyznać – władze metropolii skutecznie tworzą sztuczne granice i podziały, które nie pozwalają na pojednanie.

Z przykrością stwierdzam jednak, że zawiodłem się na bohaterach. Borlu, co prawda, jest wymarzonym poragonistą w takiej mrocznej, przejmującej powieści – trochę zgorzkniały, znudzony inspektor sprawia, że głębiej wsiąkamy w tę historię. Dzięki pierwszoosobowej narracji zżywamy się z Tyadorem jeszcze bardziej. Ale już postaci poboczne to całkiem inna sytuacja: nie potrafię, poza Bowdenem, wskazać nikogo, kto przekonałby mnie w stu procentach. Dhatt wydaje się być kalką Borlu z drugiej strony barykady, Chorwi odgrywa w tekście tak małą rolę, że trudno z nią kojarzyć coś więcej, niż kilka wulgarnych wstawek. Taka kompozycja, nastawiona bardzo mocno na głównego bohatera, automatycznie ograniczyła rolę i liczbę wątków pobocznych – trudno byłoby w Mieście i Mieście odnaleźć coś poza śledztwem w sprawie tajemniczego morderstwa i związanych z nim zawirowań na tle Beszel-Ul Qoma.

Ogromną zaletą Miasta i Miasta natomiast jest fabuła. Doskonale wpisuje się w obraz połączonych państw – w gęstej intrydze kryminalnej ciężko znaleźć proste schematy, które można by bez trudu wpasować w inne uniwersum. Nie znaczy to wcale, że nie można się ich doszukiwać – wręcz przeciwnie, Mieville bierze na warsztat wątek typowy dla klasycznych kryminałów i przerabia go, modyfikuje na tyle, że nie jest on odgrzewaną papką, a czymś nowym, intrygującym. Miasto i Miasto mogłoby być tekstem Raymonda Chandlera, gdyby był on skrajnym pesymistą – Tyador Borlu przypomina pozbawionego złośliwości i lekkości bycia detektywa Marlowe'a, a połączone Beszel i Ul Qoma są dużo brutalniejszą, mniej kolorową i zdecydowanie głębszą pod względem znaczeniowym wersją Stanów Zjednoczonych z twórczości mistrza kryminału. Trzeba Mievillowi oddać ukłon za to, że najzwyczajniej w świecie potrafi pisać – jego tekst rozwija się w odpowiednim tempie, intryga komplikuje się coraz bardziej, a rozwiązanie jest interesujące i zaskakujące – przy tym pełne emocji.

Miasto i Miasto to doskonałe połączenie kryminału, thrillera i political fiction – przejmujące, poruszające, bardzo gorzkie. Świetnie ilustruje wszechstronność Mieville'a i jego doskonały warsztat – ale trochę brakuje w nim szalonej wyobraźni, którą dał nam poznać w Nowym Crobuzon. Nie mogę jednak nie polecać lektury tego niezwykłego tekstu – bo poznanie tajemnicy Przekroczeniówki to niezwykłe doświadczenie.

Tytuł: Miasto i Miasto (The City & The City)
Autor: China Miéville
Tłumaczenie: Michał Jakuszewski
Autor ilustracji: Vincent Chong
Wydawca: Zysk i S-ka
Miejsce wydania: Warszawa
Data wydania: 19 października 2010
Liczba stron: 392
ISBN-13: 973-83-7506-556-5
Wymiary: 135 × 205 mm
Cena: 39,90 zł