Kolor magii - Terry Pratchett

Za mało różowego
Autor: Borys Jagielski

Kolor magii - jak wszyscy zapewne doskonale wiecie - to pierwsza część liczącego kilkadziesiąt tomików cyklu "Świat Dysku" autorstwa Terry'ego Pratchetta. A Świat Dysku z kolei - o czym wiecie pewnie równie doskonale - to najsłynniejsza seria książek parodiujących fantastykę magiczną. Autorowi zresztą nie zawsze zależy na wyśmiewaniu utartych kanonów fantasy jako takich. Równie często chodzi mu o skarykaturowanie jakiegoś elementu naszej codziennej rzeczywistości, a następnie przemycenie go do wykreowanego przez siebie, tętniącego magią i niesamowitymi wydarzeniami świata.

Głównym bohaterem wielu, choć nie wszystkich części cyklu jest Rincewind i w Kolorze magii czytelnicy spotykają go po raz pierwszy. Rincewind to czarodziej-zakała znający tylko jedno jedyne zaklęcie. Jedno jedyne, ale za to najpotężniejsze ze wszystkich. Sprawę dodatkowo komplikuje fakt, że ani Rincewind, ani nikt inny nie ma bladego pojęcia, na czym polega działanie owego czaru. Nasz bohater woli więc go nie używać, póki nie będzie to n a p r a w d ę konieczne, a tymczasem spędza czas przesiadując w karczmach wielkiego miasta Ankh-Morpork, rozglądając się za okazją do zarobienia paru złotych monet. Okazja taka nadarza się niespodziewanie pod postacią Dwukwiata, czterookiego turysty z zamorskiej krainy, obrzydliwie bogatego i równie obrzydliwie naiwnego. Bogatego jak na standardy Ankh-Morpork, gdyż w swym ojczystym kraju Dwukwiat pełni funkcję zupełnie przeciętnego agenta tu-bez-pieczeniowego i po prostu nie wie, że tu, gdzie się znalazł, złoto ma bez porównania większą wartość od tej, do której przywykł. Los zetknie go rychło z Rincewindem i tym oto sposobem mag stanie się opiekunem i przewodnikiem turysty po Nienazwanym Kontynencie (i to wcale nie z dobroci serca). Dwójka ta - a raczej trójka, ponieważ Dwukwiatowi towarzyszy Bagaż, bardzo magiczny i bardzo wredny kuferek - wkrótce opuści w dość dramatycznych okolicznościach Ankh-Morpork (pełne śliniących się na widok czterookiego przybysza oszustów, złodziei oraz naciągaczy wszelkiej maści) i wyruszy w podróż po egzotycznym (dla turysty; dla Rincewinda wyłącznie niebezpiecznym) kraju, przeżywając różne dziwne przygody.

Zaloguj się aby wyłączyć tę reklamę

Zasadnicze pytanie brzmi: Czy Kolor magii jest naprawdę śmieszny? Odpowiedź niestety rozczarowuje. Czytelnik po pierwszej, a więc z założenia najbardziej tchnącej świeżością części cyklu, okrzykniętego mianem jednej z najbardziej humorystycznych serii literackich wszech czasów, ma prawo oczekiwać czegoś więcej. Owszem, znajdziemy tutaj wiele sytuacji mniej i bardziej zabawnych, ale o tarzaniu się po podłodze ze skurczami żołądka możemy zapomnieć. Chociaż Pratchett tworzy oryginalne persony i potrafi pomysłowo manipulować tekstem, przydałoby mu się zdecydowanie więcej humoru sytuacyjnego, gdyż sam humor charakterologiczny i słowny "nie daje rady".

Kolor magii osłabia mianowicie strona stricte fabularna. Po pierwsze, książka została rozsadzona kompozycyjnie przez podzielenie jej na cztery epizody, których jedynym wspólnym mianownikiem są bohaterowie - ni to powieść, ni to zbiór opowiadań. Po drugie, jeśli obedrzemy fabułę z powłoki humorystycznej i przyjrzymy się jej bliżej, odkryjemy, iż prostotą przedstawionych wydarzeń przypomina sesję RPG prowadzoną przez dziesięciolatka dla rówieśników. Prawdziwie zabawna książka łączyć powinna walory śmiechogenne z zajmująco poprowadzoną opowieścią. W przypadku Koloru magii brakuje tej drugiej, a i tych pierwszych mogłoby być nieco więcej.

A więc czy w książce jest coś, co wyróżnia ją zdecydowanie na plus? Owszem. Wykreowany przez Pratchetta fantastyczny setting wręcz ocieka świetnymi i oryginalnymi pomysłami. Samo ulokowanie świata na okrągłej płaszczyźnie Dysku daje multum nowych możliwości geograficznych. Myślący i potrafiący się poruszać kufer to gratka dla każdego erpegowego maga szukającego pomysłów na oryginalne czary. A aparat fotograficzny z wykonującym zdjęcia-rysunki małym demonem zamkniętym w środku, oznajmiającym piskliwym głosem, że "nie ma różowego"? A tytułowy kolor magii? A upersonifikowana Śmierć? Rzecz jasna, wszystko to posypane zostało szczyptą przymrużenia oka, lecz i tak szczytem przewrotności wydaje się fakt, że świat wykreowany na potrzeby humorystycznego cyklu po kilku drobnych przeróbkach mógłby z powodzeniem posłużyć jako niepowielające utartych schematów miejsce akcji dla już jak najbardziej poważnego fantasy.

Dalsze części cyklu są podobno dużo lepsze. Trudno mi w to nie uwierzyć. Najrozsądniejsze wyjaśnienie brzmi tak, że Terry Pratchett w 1983 r. nie zdążył się jeszcze dostatecznie rozkręcić.

Powyższy artykuł pochodzi z 64. numeru zinu Inkluz i zamieszczony został za zgodą redakcji czasopisma.

Tytuł: Kolor magii (The Colour of Magic)
Cykl: Świat Dysku
Autor: Terry Pratchett
Tłumaczenie: Piotr W. Cholewa
Wydawca: Prószyński i S-ka
Miejsce wydania: Warszawa
Data wydania: 5 września 1994 (wznowienie 14 czerwca 2005)
Liczba stron: 272
ISBN-10: 83-7337-726-3
Oprawa: miękka
Wymiary: 105 x 171 mm
Cena: 15,90 zł